Ilisimatusarnermik Siunnersuisoqatigiivisa angungiagaat ingerlarngalu

Aallaqqaasiut

Nunatsinni Ilisimatusarnermik Siunnersuisoqatigiivi Ilisimatusarnermut siunnersuisarneq ilisimatusarnermullu aningaasaliisarneq pillugit Inatsisartut inatsisaat nr. 5, 29. november 2013 aallaavigalugu pilersinneqarput tassanilu nassuiarneqarpoq siunnersuisoqatigiit siunertaat atuuffiallu (Tapiliussaq 1 takuuk). Siunnersuisoqatigiit inissitsiterlutik 29. maj 2014-imi ataatsimiipput. Ulluni 10. – 12. novembari ilisimatusarnermut siunnersuisoqatigiit isumasioqatigiipput tassani siunnersuisoqatigiit siunissami sulinissaat sammineqarluni, matumanilu siunnersuisoqatigiit periusissaannik siullermik inerisaaneq allakkamik matumannga kinguneqarluni.

 

Nunatsinni Ilisimatusarnermik Siunnersuisoqatigiit anguniagaat

Siunnersuisoqatigiit periusissartik siulleq tulliuttuni saqqummiutissavaat inui-aqatigiinni ilisimatusarnermut pisariaqartitaat pitsaanerpaamik ikorfartorniarlugit. Atortussatut nassuiarneqartut Siunnersuisoqatigiinnut missingersuutinut toq-qaannartumik atassuteqanngillat, periusissanilli naammassinninniarnermut Siunnersuisoqatigiit isumalluutaannut soorunami atalluinnarput.

Nunatsinni Ilisimatusarnermik Siunnersuisoqatigiit inuiaqatigiit kalaallit ineriartornerinut sapinngisamik pitsaanerpaanik ilisimasatigut toqqam-maveqarnissaata qulakkeerneqarnissaa tunngaviusumik siunertamisut isigaa.

Kalaallit ilisimatusarnermut siunnersuisoqatigiivi naalakkersuinikkut attuu-massuteqanngillat Naalakkersuisunit Inatsisartunilluunniit ilitsersorneqarnikkut aqunneqaratik.

Inatsisitigut tunngaviit aallaavigalugit Kalaallit Nunaanni Ilisimatusarnermut siun-nersuisoqatigiit suliassaat pingasunut pingaarnernut avissimapput:

  • Ilisimatusarnernik naammassineqartut inernerinik, annertussusaannik kiisalu sunik ingerlatanik pilersaarutaasunillu ilisimatusarnernik pisortanut, inuussutissarsiortunut naalakkersuinermillu suliaqartunut siunnersuineq kiisalu siunissami ineriartornermut tunngasunik ilisimatusarnissamut pisariaqartitat kalaallillu inuiaqatigiit paasinissaannut kiisalu pinngortitamit, pior-sarsimassutsikkut naalakkersuinikkullu sinaakkusiussat aallaavigalugit piumasaqaatit.
  • Kalaallit Nunaanni ilisimatusarnernut ilisimatusarnermik ilinniartitaanernut pisortat aningaasaliissutaannik agguaassinertigut aningaasaliissu-tigineqartarput. Siunnersuisoqatigiit allanit aamma agguaasseqataasinnaapput, Kalaallillu Nunaanni ilisimatusarnissamut Kalaallilluunniit Nunaannut attuumassuteqartunik allanit aningaasaliisinnaasunit ujarleqataasinnaallutik.
  • Ilisimatusartut innuttaasullu amerlanerit inuussutissarsiortullu akornanni oqaloqatigiittarfissamik pilersitsillunilu inerisaaneq. Ilisimatusarnerit inernerisa siaruarternerannut peqataalluni inernerillu taakku Kalaallit inuiaqatigiivinut qanoq siunissami isumaqarsinnaanerat saqqummiullugu.

Ad 1: Siunnersuisoqatigiit siunnersuisarnermik atuuffiat.

Siunnersuisoqatigiit suliassamittut isigaat politikkikkut saaffiginnissutit pisortallu ingerlatsiviinit imaluunniit inuit namminneerlutik soqutigisatik aallaavigalugit Siunnersuisoqatigiillu Kalaallit Nunaannut attuumassuteqarnasorisaat nunat tamalaat akornanni ilisimatusarnernit paasisimasaat aallaavigalugit saaffigin-nissutaannik akisisarneq.

Ad 2: Siunnersuisoqatigiit ilisimatusarnermut aningaasaliisarnerat

Pisortat ilisimatusarnermut tapiissutaannik tunioraanermi siunnersuisoqatigiit siunnersuutinut qisuariaateqartassapput, ilisimatusarfissat tamarmik assigiimmik pingaartinneqarlutik. Siunnersuisoqatigiit ilisimatusarnermut aningaasaat agguagassat aqqutigalugit ilisimatusarnerinnarmut tapiisarput. Suliat pisortat ingerlatsinerannik tapersersuisussatut imaluunniit aningaasanik iluanaarniarnermut siunertallit siunnersuisoqatigiit aningaasat agguagassaanniit ilisimatusarnermik nutaaliornermilluunniit ersarissumik ilaqanngippata aningaasalersorneqassanngillat. Siunnersuisoqatigiit pisortanit allanilluunniit tapiissutinik ilisimatusarnernut aalajangersimasunut imaluunniit ilisimatusarnermut attuumassutilinnik sulianut atorneqartussanik pissarsiniarsinnaapput. Aningaasaatit taama ittut ilisimatusarfissanut aalajangersimasunut allagarsiinikkut nalinginnaasumik agguaanneqartarput, suliassaqarfimmilu iluani ilisimatu-sarsinnaatitaasunit tamanit qinnutigineqarsinnaallutik.

Siunnersuisoqatigiit ilisimatusarnermut aningaasanik agguaassinerminni marlunnik salliutitaminnik piumasaqaateqarput:

  • Pitsaalluinnassuseq
  • Kalaallit inuiaqatigiivinut attuumassuteqarneq

Piumasaqaatit taakku marluk Siunnersuisoqatigiit pingaartittussaavaat Siunnersuisoqatigiillu ilisimavaat pingaartitsiniarnerit taama ittut kinaas-susersiornermik imaqarsinnaasut.

Siunnersuisoqatigiit aningaasaataannik naapertuuttumik arlaannullu illersuin-ngitsumik agguaasinissaq Siunnersuisoqatigiit suleriaatsimikkut qulakkiissavaat.

Ad 3: Siunnersuisoqatigiit paasisitsiniaasarnerat.

Nunat tamalaat akornanni ilisimatusartut, kalaallit ilisimatusarfii kiisalu kalaallit inuiaqatigiivisa imminnut atassusilernissaat pisariaqartinneqartoq Siunner-suisoqatigiit paasivaat. Siunnersuisoqatigiit allattoqarfitsik sulinertillu aqqutigalugit nunat tamalaat akornanni ilisimatusartunut inuiaqatigiinnillu attaveqaa-taasinnaapput.

Siunnersuisoqatigiit anguniarpaat nunanit tamalaaneersunit ilisimatusarnermik suliniuteqarnermi kalaallillu imminnut attaveqalernissaannik ilisimatusarnermi suliniutinut peqataarusuttunut imaluunniit sullissinissamik isumaqatigiis-susiorusuttunut suleqataasussarsiortoqarnerani ikiuuttarniarlutik.

Siunnersuisoqatigiit sulissutiginiarpaat Kalaallit Nunaanni imaluunniit Kalaallit Nunaannut tunngasunik ilisimatusarnernut ataatsimut paasissutissaasiviliornissaq. Tassani sammineqartariaqarpoq Kalaallit Nunaannut ilisimatusariartortut tamarmik kalaallit ilisimatusartui nunat tamalaat qallunaallu suliaannut tunngasut tamarmik.

 

Eqikkaaneq

Siunnersuisoqatigiit ukiunut tulliuttunut tallimanut (2014-2019) periusissatut anguniagaat pingaarnerit tassaapput:

Qulaani suliassaatut nassuiarneqartut Siunnersuisoqatigiinnit patajaallisarneri.

  • Ilisimatusartut kalaallillu inuiaat akornanni oqaloqatigiittarnerit pitsan-ngorsarnissaasa qulakkeernissat.
  • Kalaallit Nunaata BNP-ata 1 %-ianik ilisimatusarnernut atorneqartalernissaasa anguniarnissaat.

 

Tapiliussaq: Inatsit toqqammavimmit tigulaarinerit

  • Siunnersuisoqatigiit suliassanik suliaqarnerminni suliassaraat:

1) Ilisimatusarnermi pingaarnertigut politikkikkut anguniakkat piviusun-ngortissallugit, ilisimatusarnermilu politikkikkut maleruaqqusat Naalakkersuisunit aalajangersarneqartut malissallugit.

2) Ilisimatusarnermi politikkikkut apeqqutinut Naalakkersuisut siunnersussallugit, qaffasissumillu ilisimatusarneq pillugu kikkunnulluunniit attuumassuteqanngitsumik ilisimasallu tungaasigut Naalakkersuisut siunnersussallugit, tassani ilisima-tusarnikkut pisariaqartitat takkuttussat ilanngullugit.

3) Siunnersuinermi nuna tamakkerlugu nunani allanilu naliginnaasunut misilittakkat anguniarneqartullu attuumassuteqartut ilanngunneqartarnissaasa qulakkeerne-qarnissaat, tassunga ilanngullugit tassani ilisimasat ilisimasatoqqallu.

4) Aningaasanik ilisimatusarnermut atugassanik qinnuteqarnermi nalilersuineq tulleriiaarinerlu.

5) Namminersorlutik Oqartussat susassaqarfii akimorlugit aningaasanik ilisimatusarnermut atorneqartussanik tunniussinermi ataqatigiissaarineq tulleriiaarinerlu.

6) Ilisimatusarnermut aningaasaliissutaasut tamarmik suliffeqarfinnut aalajangersimasunut attuumassuteqarlutik pisortanit aallaavittut aningaa-saliissutaanngitsut imaluunniit aningaasaliissutit ilisimatusarneq aallaavigalugu oqartussaasunit isumagineqartut ilisimatusarnikkut suliatigut pitsaassutsimikkut naliliiffigereerlugit ammasumik unammillerneq aqqutigalugu tunniunneqartarnissaat qulakkeerneqassasoq, aningaasallu tunngavissat kikkunnut tamanut saqqum-miunneqartut tunngavigalugit qinnuteqaammik tunniussereernikkut tunniun-neqartassasut.

7) Ilisimatusarneq pillugu paasissutissiisarnerup ilisimatusarnerlu pillugu inger-latitseqqiisarnerup siuarsarnissaa nukittorsarnissaalu.

8) Kalaallit Nunaanni ilisimatusarnikkut suliniuteqarnerup malinnaaffiginissaanut nalilersornissaanullu aallartitsinissaq, tassanittaaq ilisimatusarnikkut ilinniarnerit ilisimatusarnikkullu suliaqartut ilanngullugit.

9) Suliassanik ilisimatusarnermut attuumassuteqartunik Siunnersuisoqatigiinnut Naalakkersuisunit piumasarineqartunut suliaqartarnissaq.

  • Siunnersuisoqatigiit sulinerminnut atatillugu namminneq piumassutsimikkut imaluunniit qinnuigineqarnermikkut suliaqarsinnaapput

1) suliniutigineqartunik ilisimatusarnermut tunngassuteqartunik siunissamilu iliuusissanut soqutiginaateqartunik paasiniaasassapput, taakkulu Naalakkersuisunut ilisimatitsissutigalugit,

2) ajornartorsiutaasinnaasunik ilisimatusarnermut tunngassuteqartunik paasiniaasassapput, taakkulu Naalakkersuisunut ilisimatitsissutigalugit aamma

3) ilisimatusarnerup iluani suliassanik suugaluartunik Siunnersuisoqatigiit pisariaqartinneqartutut isigisaannik suliaqartassapput.

Imm. 2 Siunnersuisoqatigiit apeqqutinut ilisimatusarnikkut politikkikkut tun-ngassuteqartunut tamanut tusarniaaffigineqarsinnaapput.